Boğaz Muayenesi Nasıl Yapılır? Dil Basacağı, Sürüntü ve Strep Testi

Boğaz ağrısıyla hekime gittiğinizde muayene genellikle birkaç dakika sürer: hekim ağzınızı açtırır, dilinizi bir çubukla bastırır, ışıkla boğazınıza bakar ve boynunuzu eliyle yoklar. Bu rehberde boğaz muayenesinin adımlarını, hekimin neye baktığını, boğaz sürüntüsü testlerini ve kulak burun boğaz uzmanının yaptığı ileri muayeneleri MedlinePlus, CDC ve NHS kaynaklarına dayanarak anlatıyoruz. Muayene bulgularını yorumlamak hekimin işidir; bu sayfa ne beklemeniz gerektiğini anlatır.

Boğaz muayenesi neden yapılır?

En sık neden boğaz ağrısıdır. MedlinePlus'a göre boğaz ağrılarının çoğuna soğuk algınlığı, grip, koksaki virüsü veya mono gibi virüsler yol açar; daha az sıklıkla neden strep boğaz enfeksiyonu gibi bir bakteriyel enfeksiyondur. Muayenenin amacı, hekimin boğazı görerek ve gerekirse test yaparak hangi durumun daha olası olduğunu ve tedavi gerekip gerekmediğini değerlendirmesidir. Ses kısıklığı, yutma güçlüğü, boğazda takılma hissi veya uzun süren şikâyetler de boğaz muayenesi gerektirebilir.

Hekimde boğaz muayenesi adım adım

MedlinePlus'a göre hekim fizik muayene yapar ve boğaza bakar. Bir aile hekimi veya çocuk hekimindeki muayene çoğunlukla şöyle ilerler:

1. Şikâyetin sorulması: ağrının ne zamandır sürdüğü, ateş, öksürük, burun akıntısı, ses kısıklığı ve yutma güçlüğü olup olmadığı.
2. Pozisyon: oturursunuz, başınızı hafifçe geriye alır ve ağzınızı geniş açarsınız.
3. Işık ve dil basacağı: hekim bir ışık kaynağıyla ağzın içini aydınlatır ve dilinizi bir dil basacağıyla nazikçe aşağı bastırır. "Aaa" demeniz istenebilir; bu küçük dili kaldırır ve boğazın arkasını açar.
4. Bakış: bademcikler, boğazın arka duvarı, küçük dil, damak ve ağız içi incelenir.
5. Boynun yoklanması: hekim boynun ön yanlarındaki lenf bezlerine eliyle bakar.
6. Gerekirse test: MedlinePlus'a göre strep enfeksiyonunu araştırmak için hızlı test veya boğaz kültürü yapılabilir.

Hekim gerekli görürse kulaklara ve burna da bakabilir.

Dil basacağı (boğaz muayenesi çubuğu)

Halk arasında "boğaz muayenesi çubuğu" denen alet, dil basacağıdır: çoğunlukla tahtadan yapılmış, tek kullanımlık, düz ve yassı bir çubuk. Dil ağzın içinin büyük bölümünü kapladığı için, dil aşağı bastırılmadan boğazın arkası ve bademcikler iyi görülemez. Dilin çok arkasına bastırılırsa öğürme refleksi tetiklenebilir; bu yüzden çubuk dilin ön ve orta kısmına yerleştirilir.

Evde boğaza bakarken dil basacağı yerine temiz bir kaşık sapı kullanılabilir. Adımlarını boğaz kamerası sayfasında anlattık.

Hekim boğazda neye bakar?

Hekim boğazı incelerken kızarıklık, şişlik, bademciklerin büyüklüğü, bademcik yüzeyinde beyaz kaplama veya noktalar, damakta küçük kırmızı noktalar ve boyunda şişmiş, hassas lenf bezleri gibi bulgulara bakar. CDC, strep boğaz enfeksiyonunda görülebilen bulgular arasında boynun ön tarafında lenf bezi şişliği, damakta küçük kırmızı noktalar (peteşi), boğaz ve bademciklerde kızarıklık ve kaplamalı ya da kaplamasız bademcik büyümesini sayar.

CDC'ye göre strep boğaz enfeksiyonu olan kişilerde genellikle öksürük, burun akıntısı, ses kısıklığı, ağız içi yaraları veya göz iltihabı (konjonktivit) olmaz; bu belirtiler daha çok virüsle ilgili bir nedeni düşündürür. Ancak bulgular tek başına kesin sonuç vermez; bu yüzden hekim gerekirse boğaz sürüntüsüyle test ister.

Sağlıklı ve iltihaplı bademciğin nasıl göründüğünü bademcik nasıl görünür rehberinde anlattık.

Boğaz sürüntüsü: hızlı test ve kültür

MedlinePlus'a göre boğaz sürüntüsünde hekim, steril bir pamuklu çubuğu boğazın arkasına, bademciklerin yakınına sürter; bakteri bulma şansını artırmak için bunu birkaç kez tekrarlayabilir. Boğazın arkasına dokunulduğunda öğürme hissi olabilir, ancak işlem yalnızca birkaç saniye sürer.

Sürüntüyle iki tür test yapılabilir:

• Hızlı strep testi (hızlı antijen testi): sonucu kısa sürede verir. CDC'ye göre bu testlerin özgüllüğü yüksektir, yani pozitif sonuç büyük olasılıkla strep enfeksiyonunu gösterir; ancak duyarlılıkları değişkendir.
• Boğaz kültürü: sürüntü laboratuvarda üretilir. CDC boğaz kültürünü altın standart test olarak tanımlar. CDC, 3 yaşından büyük çocuklarda hızlı test negatif çıkarsa boğaz kültürüyle doğrulanmasını önerir.

KBB uzmanında boğaz ve gırtlak muayenesi

Kulak burun boğaz uzmanı, ağızdan görülemeyen bölgelere, örneğin dil kökü, gırtlak ve ses tellerine bakmak için ek yöntemler kullanır. Bunlar arasında boğazın arkasına küçük bir ayna tutularak yapılan aynalı muayene ve burundan ince, esnek bir endoskop ilerletilerek yapılan endoskopik muayene vardır. Bu muayeneleri, nasıl yapıldıklarını ve ne hissettirdiklerini KBB endoskopik muayene rehberinde ayrıntılı anlattık.

Evde boğaza bakmak

Evde bir el feneri veya bir boğaz kamerasıyla boğazın ön kısmını ve bademcikleri görebilirsiniz. Boğaz kamerası görüntüyü telefon veya bilgisayar ekranına getirir; fotoğraf alıp birkaç gün arayla karşılaştırmak ya da hekime göstermek mümkündür. Adım adım kullanım, çocuklarda dikkat edilecekler ve hijyen için boğaz kamerası sayfamıza bakın.

Evde bakış bir muayene değildir. Boğazda kızarıklık veya beyaz nokta görmek, nedenini söylemez; strep enfeksiyonu gibi durumlar ancak test ile ayırt edilebilir. Kamerayı boğazın arkasına veya küçük dile değdirmeyin ve çocuk istemiyorsa zorlamayın.

Ne zaman hekime, ne zaman acile?

NHS'e göre boğaz ağrıları çok yaygındır, genellikle endişe verici değildir ve çoğunlukla bir hafta içinde kendiliğinden geçer. Şu durumlarda hekime başvurun:

• 5 yaşından küçük bir çocukta boğaz ağrısı (NHS),
• Bir haftada düzelmeyen boğaz ağrısı (NHS) veya birkaç günde geçmeyen boğaz ağrısı (MedlinePlus),
• Yüksek ateş, boyunda şişmiş lenf bezleri veya döküntü (MedlinePlus).

Şu durumlarda hemen acile başvurun veya 112'yi arayın: nefes almakta zorlanma veya hiç yutkunamama, ağızdan salya akması (yutamamanın işareti olabilir), nefes alırken ince, yüksek perdeli bir ses (stridor) (NHS). MedlinePlus da boğaz ağrısıyla birlikte nefes darlığı varsa hemen tıbbi yardım alınmasını önerir.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• MedlinePlus, Pharyngitis - sore throat (nedenler, muayene, testler, hekime başvurma)
• MedlinePlus, Throat swab culture (sürüntünün alınışı ve hissi)
• CDC, Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis (muayene bulguları, hızlı test ve kültür)
• NHS, Sore throat (ne zaman hekime, ne zaman acile)

İlgili sayfalar