Video otoskop veya KBB endoskop kamerasıyla muayene ederken görüntüyü kaydetmek; takibi, hasta bilgilendirmesini ve meslektaşla görüşmeyi kolaylaştırır. Ancak kaydettiğiniz her görüntü bir hastaya ait sağlık verisidir. Bu rehber, muayenehane ve kliniklerde çalışan hekimler için 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun (KVKK) kamera kayıtlarıyla ilgili temel hükümlerini ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun öngördüğü önlemleri bir araya getiriyor.
Muayene görüntüsü neden özel nitelikli veridir?
KVKK'nın 3. maddesi kişisel veriyi "kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi" olarak tanımlar. Bir kulak zarı fotoğrafı tek başına kimseyi tanımlamıyor gibi görünebilir; ama hasta adı, protokol numarası veya muayene tarihiyle birlikte saklandığında belirli bir kişiye bağlanır.
Kanunun 6. maddesinin birinci fıkrası kişilerin sağlığıyla ilgili verileri "özel nitelikli kişisel veri" olarak sayar. Muayene sırasında alınan kulak, burun veya boğaz görüntüsü kişinin sağlık durumunu gösterdiği için bu kapsamdadır. Özel nitelikli veriler, kanunda diğer kişisel verilerden daha sıkı kurallara bağlanmıştır.
Hangi hukuki sebeple kaydedilir?
KVKK'nın 2024'te değişen 6. maddesinin üçüncü fıkrasına göre özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi yasaktır; ancak fıkrada sayılan hallerde mümkündür. Muayene görüntüleri açısından öne çıkan iki hal şunlardır:
- Tıbbi teşhis ve tedavi (6/3-e): Verinin, sır saklama yükümlülüğü altındaki kişiler veya yetkili kurum ve kuruluşlarca; kamu sağlığının korunması, koruyucu hekimlik, tıbbi teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi ile sağlık hizmetlerinin planlanması, yönetimi ve finansmanı amacıyla gerekli olması.
- Açık rıza (6/3-a): Kanunun 3. maddesine göre açık rıza, "belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza"dır.
Pratikte bu şu ayrıma işaret eder: Görüntüyü hastanın teşhisi, tedavisi ve takibi için hasta dosyasına kaydetmek, teşhis ve tedavi amacına bağlı bir işlemdir. Aynı görüntüyü bir kongre sunumunda, eğitim materyalinde, web sitenizde veya sosyal medyada kullanmak ise bu amacın dışındadır; bu kullanımlar için hastanın o konuya özgü açık rızası ya da görüntünün gerçekten anonim hâle getirilmesi gündeme gelir. Kendi uygulamanızın hangi hukuki sebebe dayandığını bir hukukçuyla değerlendirmeniz en doğru yoldur.
Hastayı bilgilendirme (aydınlatma)
Hukuki sebep ne olursa olsun, KVKK'nın 10. maddesi veri elde edilirken ilgili kişinin bilgilendirilmesini zorunlu tutar. Hastaya şu konularda bilgi verilmelidir:
- Veri sorumlusunun (muayenehane, klinik veya hastane) kimliği
- Görüntülerin hangi amaçla işleneceği
- Görüntülerin kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği
- Toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi
- Kanunun 11. maddesindeki hakları (verisinin işlenip işlenmediğini öğrenme, bilgi talep etme, düzeltme isteme gibi)
Bu bilgilendirme çoğu klinikte genel aydınlatma metniyle yapılır. Kamerayla kayıt alıyorsanız metnin muayene görüntülerini de kapsadığından emin olun.
Güvenlik: Kurulun öngördüğü yeterli önlemler
KVKK'nın 12. maddesi veri sorumlusunun, verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve verilere hukuka aykırı erişilmesini önlemek ve muhafazasını sağlamak için gerekli teknik ve idari tedbirleri almasını ister. 6. maddenin dördüncü fıkrası ise özel nitelikli verilerde ayrıca Kurulun belirlediği yeterli önlemlerin alınmasını şart koşar. Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun 31/01/2018 tarihli ve 2018/10 sayılı kararı bu önlemleri sayar. Kamera kayıtlarıyla en ilgili olanlar şunlardır:
- Özel nitelikli verilerin güvenliği için ayrı, kuralları net bir politika ve prosedür belirlemek
- Bu verilere erişen çalışanlara düzenli eğitim vermek, gizlilik sözleşmesi yapmak, erişim yetkilerini ve sürelerini net tanımlamak, işten ayrılanların yetkilerini derhal kaldırmak
- Elektronik ortamda verileri kriptografik yöntemlerle (şifreleyerek) saklamak, işlem kayıtlarını güvenli şekilde tutmak, güvenlik güncellemelerini takip etmek
- Verilere uzaktan erişim gerekiyorsa en az iki aşamalı kimlik doğrulama kullanmak
- E-postayla aktarım gerekiyorsa şifreli olarak kurumsal e-posta adresi veya KEP hesabı kullanmak; USB bellek gibi taşınabilir ortamlarda verileri şifrelemek
Kamera görüntüleri için pratik kontrol listesi
Aşağıdaki maddeler, yukarıdaki hükümleri muayene odasındaki günlük kullanıma uyarlamak için hazırladığımız önerilerdir:
- Kaydın nereye düştüğünü bilin. Bilgisayarın varsayılan resim klasörü veya telefonun galerisi, çoğu zaman hasta dosyası için tasarlanmış bir yer değildir. Görüntüyü klinik kayıt sisteminize aktarın.
- Bulut eşitlemesini kontrol edin. Telefon veya bilgisayar galeriyi kişisel bir bulut hesabına otomatik yedekliyorsa, hasta görüntüleri de oraya gidebilir. Muayenede kullandığınız cihazda bu ayarı gözden geçirin.
- Dosya adına hasta adı yazmayın. Dosyayı protokol numarası gibi bir kodla adlandırmak, görüntünün tek başına dolaşması durumunda kimliğin açığa çıkmasını zorlaştırır.
- Ortak cihazları kilitleyin. Muayene bilgisayarına ve tablete parola ile girilmesini, ekranın kısa sürede kilitlenmesini sağlayın.
- Kişisel mesajlaşma uygulamalarıyla paylaşmayın. Kurul kararı e-postayla aktarım için bile şifreli kurumsal e-posta veya KEP öngörür. Görüntüyü bir meslektaşa gönderecekseniz kurumunuzun güvenli kanalını kullanın.
- Ekranda göstermek kayıt değildir. Hastaya görüntüyü canlı olarak ekranda göstermek, kayıt almadan da bilgilendirmeye yardımcı olur. Kayıt gerçekten gerekmiyorsa almayın.
Sunum, eğitim ve sosyal medya
İlginç bir kulak zarı görüntüsünü bir sunumda veya sosyal medyada paylaşmak isteyebilirsiniz. KVKK'nın 3. maddesine göre anonim hâle getirme, verinin başka verilerle eşleştirilerek dahi hiçbir surette kimliği belirli veya belirlenebilir bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesidir. Görüntüden hasta adı ve tarihi çıkarmak tek başına bunu sağlamayabilir: görüntünün üzerindeki yazılar, dosyanın içindeki bilgiler (meta veri) veya paylaşımın bağlamı hastayı tanınır kılabilir. Anonim olduğundan emin değilseniz, o kullanım için hastanın açık rızasını alın.
Kameralarımızda kayıtlar nereye gider?
USB modellerimiz K-MRA39S ve K-MRA55 standart USB kamera olarak çalışır: Windows'ta Kamera uygulamasıyla aldığınız kayıtlar varsayılan olarak Resimler klasörüne kaydedilir, macOS'ta QuickTime Player veya Photo Booth ile kayıt alabilirsiniz. Kliniğinizin görüntü veya kayıt yazılımında da kaynak olarak bu kamerayı seçebilir, böylece görüntüyü doğrudan hasta dosyasına alabilirsiniz. K-MRA55Pro Wifi ise uygulaması üzerinden telefon veya tablete kayıt alır. Ayrıntılar uygulama ve kurulum sayfasında.
Sık sorulan sorular
Muayenede kamera görüntüsü kaydetmek için hastadan açık rıza almak zorunlu mu?
Hastayı bilgilendirmem gerekir mi?
Görüntüleri telefonda saklayabilir miyim?
Kulak zarı fotoğrafı da kişisel veri midir?
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık değildir. Mevzuat değişebilir; kliniğinizin uygulamaları için güncel mevzuatı ve bir hukukçunun görüşünü esas alın.
Kaynaklar
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (mevzuat.gov.tr; madde 3, 6, 10, 11, 12)
- Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 31/01/2018 tarihli ve 2018/10 sayılı karar: Özel Nitelikli Kişisel Verilerin İşlenmesinde Veri Sorumlularınca Alınması Gereken Yeterli Önlemler
İlgili sayfalar
Muayenehaneniz için kayıt alabilen bir kamera mı arıyorsunuz? Yazın, birlikte seçelim.
Bize ulaşın